Depot Amsterdam Noord

Depot Amsterdam Noord, een nieuwe archiefbewaarplaats voor het hoofdstedelijke Stadsarchief. Het depot verdubbelt bijna de bestaande archiefvoorzieningen en is volledig energieneutraal. Bovendien heeft het een flexibele, demontabele opzet die het archief circulair maakt: het is eenvoudig anders te gebruiken, een andere functie te geven of in de toekomst als materiaaldonor voor andere gebouwen in te zetten. Zeker voor een archiefbewaarplaats is dat bijzonder.

45 km extra plankruimte

De nieuwe archiefbewaarplaats is binnen een Design, Build & Maintain opdracht gerealiseerd door BAM Bouw en Techniek. cepezed en cepezedinterieur ontwierpen het gebouw, dat in Amsterdam Noord staat op de hoek van de Tt. Vasumweg en de Internetstraat. Met een bruto vloeroppervlak van 2.665 m2 en 45 strekkende kilometer plankruimte bevat Depot Amsterdam Noord alle gemeentelijke archieven vanaf 1811, toen Napoleon de Burgerlijke Stand invoerde. De stukken van voor die tijd blijven net als affiches, prenten, foto’s en bewegend beeld in het monumentale gebouw De Bazel in de binnenstad. De Bazel blijft ook het publiekscentrum, met ruimte voor onderzoek, tentoonstellingen, evenementen en cursussen.

Functioneel en efficiënt

Het nieuwe depot ontvangt geen publiek en heeft een zuiver functionele en efficiënte opzet. Naast de archiefruimten bestaat het uit een klein programma ondersteunende ruimten voor de ontvangst, quarantaine, intake, reiniging en verwerking van stukken. De archiefruimten zelf bestaan uit twee grotendeels twaalf meter hoge hallen verbonden door een verkeerszone met liften en trappen. Bijzonder is dat de hallen geen bouwkundige verdiepingsvloeren hebben. De archiefkasten beslaan de volle hoogte en de vloeren bestaan uit houten delen tussen de kasten. Deze oplossing minimaliseert het materiaalgebruik, maar draagt ook belangrijk bij aan de circulariteit en een efficiënte klimatisering.

Veilig laden en lossen

Het depot vult nagenoeg de hele kavel en wordt ontsloten via een smalle binnenplaats aan de achterzijde. Die is toegankelijk via een toegangspoort aan de Internetstraat dat eruit ziet als voortzetting van de gevel. De poort vormt de eerste beveiligingsschil van het gebouw. De binnenplaats is ook de parkeerplaats voor personeel en biedt toegang tot de expeditieruimte. Daar kan de elektrische bestelwagen van het Stadsarchief veilig en droog laden en lossen.

Stoere esthetiek

De uitstraling van Depot Amsterdam Noord is stoer en robuust. Het bouwblok is bijna volledig gesloten en geeft vanbuiten niet prijs wat het bevat. Het heeft een donkere, volledig vlakke en antracietkleurige gevel met in het midden een horizontale band zonnepanelen die ook donkergrijs is. De detaillering is minimalistisch. Het gebouw heeft zo een strak en basaal karakter dat de bewaarplaats stevig op zijn plek doet staan. Op de grijze gevel zijn sterk contrasterend de drie rode Andreaskruizen uit het logo van Amsterdam aangebracht. Deze zijn zo ver uitvergroot, dat van het onderste en bovenste kruis de helft is ‘weggevallen’. Ook dit draagt bij aan het stoere aanzicht.

Energiezuinig klimaatconcept

Het klimaat is speciaal afgestemd op de machinaal vervaardigde papiersoorten die vanaf 1850 zijn gebruikt. Deze houtvezelsoorten zijn veel kwetsbaarder dan het handgeschept lompenpapier van voor die tijd. Ze vragen daarom om speciale bewaarcondities waarin vooral een stabiele luchtvochtigheid bij een relatief lage temperatuur van belang is. Een energiezuinig klimaat is verkregen door toepassing van een luchtdichte, hoogisolerende schil gecombineerd met minimale ventilatie en een betonvloer die niet is geïsoleerd maar in direct contact staat met de grond eronder. Het grootste deel van het jaar hoeft niet verwarmd, gekoeld, bevochtigd of ontvochtigd te worden en blijven zowel de temperatuur als de luchtvochtigheid zonder regulering binnen de toegestane marges. De ongeïsoleerde vloer werkt als passieve WKO (warmte-koude-opslag): in de winter levert hij natuurlijke verwarming en in de zomer natuurlijke koeling. Slechts tijdens extreem koude of warme perioden is bijsturing nodig.

Energiesurplus

Een totaal van ruim 1.600 m2 aan zonnepanelen levert de energie die toch nodig is, ook voor de gebruiksruimten en het laden van de elektrische auto’s van het Stadsarchief. De gevel draagt er 290, het dak maar liefst 800. In combinatie met warmtewisselaars en de luchtdichte schil heeft het gebouw een EPC van 0 en levert het netto een energiesurplus. Dit wordt teruggeleverd aan het elektriciteitsnet.

Waterretentie

Een andere duurzaamheidsmaatregel is een waterretentie van ruim 150 m3. De binnenplaats met parkeerplaatsen heeft een groene inrichting met grasstenen en beplanting. Daaronder bevindt zich een opvang die bij hevige regenbuien functioneert als buffer voor de hemelwaterafvoer.

Circulaire opzet

Normaal bestaan archiefgebouwen uit massieve betonnen dozen waarmee na afloop van het gebruik nog maar weinig te beginnen valt. Passend bij de circulaire ambities van Amsterdam, BAM en cepezed heeft Depot Amsterdam Noord een heel andere opzet. Het is samengesteld uit de- en remontabele onderdelen die geprefabriceerd zijn en grotendeels gestandaardiseerde systeemmaten hebben. De hoofddraagconstructie is van staal en eenvoudig weer uiteen te halen. De wanden zijn niet in het werk gestort, maar ook samengesteld uit prefab elementen. Dit draagt niet alleen bij aan de circulariteit van het depot: doordat de wanden niet in het werk zijn gestort, zit er ook veel minder vocht in, wat beter is voor het archiefklimaat. De kieren tussen de betonplaten zijn luchtdichtgemaakt en de gevels zijn afgewerkt met sandwichpanelen. De afwezigheid van bouwkundige verdiepingsvloeren en de keuze voor houten vloerdelen tussen de archiefkasten zijn ook belangrijke aspecten van circulariteit. Alle materialen zijn daarnaast geregistreerd in het Circular Building Platform, de marktplaats voor hergebruik van materialen van hoofdopdrachtnemer BAM.

Archiefoptimalisatie

Het Stadsarchief heeft de nieuwbouw aangegrepen om zelf ook verschillende verbeteringen door te voeren. Zo zijn de verschillende archieven allemaal ondergebracht in hetzelfde formaat dozen, waardoor de kasten efficiënt zijn in te richten. Voor een efficiëntere werkmethodiek is daarnaast een nieuwe registratie doorgevoerd. Met behulp van barcodes is ieder stuk nu snel en foutloos in het depot terug te vinden.

Onderhoudsoptimalisatie

Om de beheerskosten zo laag mogelijk te houden, is bovendien het onderhoud geminimaliseerd. Onderhoud vindt voor een groot deel plaats op basis van data afkomstig van sensoren in de installaties. Deze signaleren vroegtijdig onregelmatigheden en storingen. Het voorspellend onderhoud op basis van data bespaart zowel op mensuren als op materiaalkosten. Servicemedewerkers kunnen de installaties daarnaast bereiken via een aparte toegang los van die tot de depots. Onderhoud kan zo onafhankelijk van archiefmedewerkers plaatsvinden. Een belangrijke tool voor een efficiënt onderhoud en beheer is verder het BIM-model waarin het hele gebouw is uitgewerkt.

architectenbureau cepezed

cepezed is een middelgroot, veelvuldig onderscheiden bureau voor ruimtelijk ontwerp dat inmiddels veertig jaar bestaat. Opdrachten bestrijken de gebieden stedenbouw, industrie, interieur en vooral architectuur. cepezed staat voor kennis, vaardigheid en een eigenzinnige no nonsense mentaliteit. Het bureau paart een groot conceptueel vermogen aan een vernuftige creativiteit. Voor hedendaagse problemen komt het met hedendaagse oplossingen. De resultaten zijn ontwapenend nuchter en onnavolgbaar inzichtelijk. Esthetiek en functionaliteit zijn bij cepezed mathematisch aaneengeklonken. Het bureau ontwerpt omgevingen voor mensen, geen monumenten voor de architect. Zorgvuldig detaillerend bedient cepezed zich van een bescheiden vormentaal en sobere doch hoogwaardige en aansprekende materialen. Als architect van helderheid en transparantie beheerst cepezed als geen ander de complexiteit achter de eenvoud. Het bureau hanteert een integrale ontwerpmethodiek waarin materialen voor verschillende functies tegelijkertijd worden gebruikt. Ruimtelijke vormgeving, constructie en installatietechnieken worden zo tot ondeelbaar geheel gesmeed. Gangbare bouwmaterialen zijn voor cepezeds integrale ontwerpwijze niet altijd toereikend. Daarom innoveert het bureau ook zelf. cepezed ontwikkelt met regelmaat nieuwe bouwcomponenten die bijdragen aan de totaaloplossingen die zijn klanten zoeken. Meedenkend, professioneel, los van conventies en met evenveel vertrouwen in techniek als eigen kunnen, werkt cepezed aan steeds nieuwe, duurzame en intelligente (ge)bouwoplossingen. Met uitzonderlijke ontwerp- en procesbeheersing verhoogt cepezed doorlopend de kwaliteit van het gebouwproduct.